ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ADALET BÖLÜMÜ 2. SINIF İDARE HUKUKU DERSİ (FİNAL) KONU ÖZETLERİ VE DENEME SINAVLARI

ATA AÖF.png

ÜNİTE – 8 

KAMU GÖREVLİLERİ – I

•İdare adına görev yapan kişiler idarenin insan unsurunu oluşturmaktadır.
•Kamu görevlileri, kamu kurum ve kuruluşlarının genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli(birincil) ve sürekli görevleri yürüten kişilerdir.
•Geniş anlamda kamu görevlileri, hukuki durumlarına ve yaptıkları görevin niteliğine bakılmaksızın kamu kesiminde görev yapan herkesi ifade eder.
•Dar anlamda kamu görevlileri ise, devletin siyasi yapısını oluşturan organdaki görevlilerle,kamu kesiminde çalışmasına rağmen özel hukuk rejimine tabi olan görevliler dışındaki kamu görevlileridir.
•657 sayılı Devlet Memurları Kanunu(DMK),kendi uygulama alanı içindeki kamu kesiminde çalışan görevlileri memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler olmak üzere dört gruba ayırmıştır.
•657 sayılı Devlet Memurları Kanunu memurluk mesleğini üç temel ilkeye dayandırmaktadır: Sınıflandırma İlkesi, Kariyer İlkesi ve Liyakat İlkesi.
•Memur olabilmek için gerekli olan genel koşullar; vatandaşlık, yaş, öğrenim, mahkumiyet, askerlik ve sağlık olmak üzere altı tanedir.
•Kamu hizmetinin eniyi şekilde yürütülebilmesi için bu kamu hizmetini yürütecek olan kamu görevlilerinin genel koşullar yanında birtakım özel niteliklere de sahip olmaları gerekebilir.
•Devlet memuru olarak atanacakların Devlet Personel Başkanlığınca yapılacak sınavlara katılmaları ve bu sınavları başarı ile geçmeleri gerekmektedir.
•Sınavı kazanan kişiler ilgili kurum veya kuruluşlarca önce aday memur olarak atanırlar.
•Adaylık süresi en az bir yıl, en fazla iki yıldır.
•Adaylık süresi dolduktan ve adaylık süresi içerisindeki eğitimden başarılı olunduktan sonra aday memurlar asaleten atanırlar.

DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdakilerden hangisi kesinlikle devlet memuru olamaz?
a) Askerliğini tecil ettiren kişi
b) 17 yaşında sağlık meslek lisesinden mezun olarak ebe olmak isteyen biri
c) Kasten suç işlediği için üç yıl süreyle mahkûm edilen bir kişi
d) Gözleri görmeyen bir kişi
e) Çifte vatandaşlığa sahip olan bir kişi
2. Devlet Memurları Kanunu’na göre, aşağıdakilerin hangisi devlet memurları hizmet sınıflarından biri değildir?
a) Yüksek eğitim öğretim hizmetleri sınıfı
b) Din hizmetleri sınıfı
c) Yardımcı hizmetler sınıfı
d) Emniyet hizmetleri sınıfı
e) Avukatlık hizmetleri sınıfı
3. Bir kişi en çok kaç yıl ile aday memur statüsünde tutulabilir?
a) 1
b) 2
c) 3
d) 4
e) 5
4. Aynı yerde göreve başlayacak bir kişi atama emrinin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren ne zaman göreve başlamak zorundadır?
a) Tebliği izleyen günden itibaren 15 gün
b) Tebliği izleyen günden sonra belli yol süresi içerisinde
c) 7 gün içerisinde
d) 10 gün içerisinde
e) Tebliği izleyen gün
5. Aşağıdakilerden hangisi dar anlamda bir kamu görevlisi değildir?
a) Devlet hastanesinde çalışan bir hemşire
b) Polis
c) Vaiz
d) Muhtar
e) Öğretmen

6. Aşağıdaki durumların hangisi hâlinde aday memurun görevine son verilemez?
a) Stajdan başarısız olması hâlinde
b) Göreve devamsızlık etmesi hâlinde
c) Uyarma cezası alması hâlinde
d) Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alması hâlinde
e) Aylıktan kesme cezası alması hâlinde
7. Sözleşmeli personel ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Geçici niteliktedirler.
b) İdare ile statü ilişkileri vardır.
c) Kadroya bağlı değillerdir.
d) İdari hizmet sözleşmesi ile çalışırlar.
e) Uzmanlık isteyen işlerde görevlendirilirler.
8. Aşağıdakilerden hangisi Devlet Memurları Kanunu’na göre kamu personeli değildir?
a) Memurlar
b) İşçiler
c) Sözleşmeli personel
d) Geçici personel
e) Serbest avukatlar
9. Aşağıdakilerden hangisi Sınıflandırma İlkesi ile ilgili olarak yanlıştır?
a) Sınıflar arası geçiş mümkün değildir.
b) Memurlar on sınıf içinde toplanmıştır.
c) Sınıflandırma, memurları görevlerinin gerektirdiği niteliklere ve mesleklere göre gruplara ayırmaktır.
d) Kurumlar, maiyetlerindeki memurları meslekleri ile ilgili sınıflardan genel idare hizmetleri sınıfına atayabilirler.
e) Kurumlar, maiyetlerindeki memurları genel idare hizmetleri sınıfından meslekleri ile ilgili sınıflara atayabilirler.
10. Tarım Bakanlığında çalışan bir istatistikçi aşağıdaki hizmet sınıflarının hangisinde yer alır?
a) Yardımcı hizmetler sınıfı
b) Mülki idare amirliği sınıfı
c) Emniyet hizmetleri sınıfı
d) Teknik hizmetler sınıfı
e) Sağlık hizmetleri sınıfı
                            Cevap Anahtarı—1.C, 2.A, 3.B, 4.E, 5.D, 6.C, 7.B, 8.E, 9.A, 10.D.

 

ÜNİTE — 9

MEMURLARIN TABİ OLDUKLARI YÜKÜMLÜLÜKLER VE SINIRLAMALAR

•Kişi memur olmakla beraber bir statüye dâhil olur. Bu statü normal bir bireyden farklı özelliklere sahiptir.
•Memur olan kişi birtakım ödevlere tabidir. Çünkü bir memurun yaptığı görev belli birtakım kurallara uymayı gerektirir. Nitekim bir kamu görevlisi kamu kurum ve kuruluşlarında kendi isteği ve çıkarlarına göre hareket edemez. Kanunun daha önce sınırlarını çizdiği ödevlere göre hareket etmesi gerekir.
•Bu ödevler bazen bir şeyi yapmayı bazen de bir şeylerden kaçınmayı yani bazı şeyleri yasaklar.
•Bir şey yapmayı gerektiren ödevler yükümlülüklerdir, bir şeyi yapmamayı yükleyen ödevler ise yasaklardır.
•Yükümlülükler anayasa ve kanunlara saygılı davranmayı, hizmeti kişisel olarak ve kesintisiz bir biçimde yürütmeyi, hiyerarşik üste bağlılık ve itaat etmeyi, mal bildiriminde bulunmayı, davranışlarda özel bir itina göstermeyi, kıyafet ve ikamet yükümlülüğü ile resmî belge, araç ve gereçleri iade etmeyi gerektirir.
•Sınırlamalar ise başka bir görev almayı, bir sanat ve ticaretle uğraşmayı, taraflı davranmayı, siyasi faaliyette bulunma ve siyasi partilere girmeyi, dernek kurma ve derneklere girmeyi, grev ve toplu hareket etmeyi, hediye ve çıkar sağlamayı, gizli bilgileri açıklamayı ve ayrıldığı kuruma karşı görev almayı yasaklar.

DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdakilerden hangisi memurun yükümlülüklerinden biri değildir?
a) Devlete bağlılık
b) Tarafsızlık
c) İtaat
d) Sadakat
e) Bedelsizlik
2. Aşağıdakilerden hangisi memurların tabi oldukları yasaklardan biri değildir?
a) İkinci görev almak
b) Ticarette bulunmak
c) Grev
d) Emekliye ayrılmak
e) Siyasi patilere girmek
3. Aşağıdakilerden hangisi devlet memurunun görevlerinden biri değildir?
a) Yasalara saygılı olmak
b) Tarafsızlık
c) Liyakatli olmak
d) Amirin emrine itaat
e) Anayasa’ya saygılı olmak
4. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 6. maddesinde, “Devlet memurları, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’na ve kanunlarına sadakatla bağlı kalmak ve milletin hizmetinde Türkiye Cumhuriyeti kanunlarını sadakatla uygulamak zorundadırlar.” İfadesi geçmektedir.
Bu durum memurların hukuku bağlı olması demek olup aynı zamanda hangi devlet anlayışının doğal bir sonucudur?
a) Sosyal devlet
b) Polis devleti
c) Teokratik devlet
d) Hukuk devleti
e) Laik devlet

5. Kamu görevlisi kamu hizmetinin aksamaması ve bu aksamadan vatandaşların zarar görmemesi için günlük çalışma saatleri içerisinde görevinin başında bulunup kamu hizmetini gereği gibi yerine getirmek zorundadır.
Bu durum kamu hizmetinin hangi ilkesinin gereğidir?
a) Bedelsizlik
b) Kesintisizlik
c) Eşitlik
d) Değişkenlik
e) Nesnellik
6. Devlet memurları siyasi partiye üye olamazlar, herhangi bir siyasi parti, kişi veya zümrenin yararını veya zararını hedef tutan bir davranışta bulunamazlar (DMK, m.7).
Bu durum kamu hizmetlerinde hangi ilkeyi sağlamayı amaçlar?
a) Bedelsizlik
b) Tarafsızlık
c) Eşitlik
d) Değişkenlik
e) Kesintisizlik
7. Aşağıdakilerden hangisi memurun yükümlülüklerinden biri değildir?
a) Kariyer sahibi olmak
b) Hiyerarşik üste bağlı olmak
c) Mal bildiriminde bulunmak
d) Hizmeti kişisel olarak ve kesintisiz bir biçimde yürütmek
e) Davranışlarında özel bir itina göstermek
8. Aşağıdakilerden hangisi memurların tabi oldukları yasaklardan biri değildir?
a) Toplu hareket
b) Hediye ve çıkar sağlama
c) Mahkumiyet
d) Gizli bilgileri açıklama
e) Başka bir görev alma

9. A okulunda sınıf öğretmeni olan Bayan M aynı okulda aynı zamanda okul müdürlüğü yapmaktadır. Bayan M’nin hem sınıf öğretmeni olması hem de okul müdürlüğünü yapması mümkün müdür?
a) Mümkün değildir, çünkü ticaretle uğraşma yasağı vardır.
b) Mümkündür, çünkü hediye ve çıkar sağlayabilir.
c) Mümkün değildir, çünkü mal bildiriminde bulunması gerekir.
d) Mümkündür, çünkü çok istisnai olarak ikinci bir görev alabilir.
e) Mümkün değildir, çünkü taraflı davranmama yasağı vardır.
10. Bir memurun amiri tarafından verilen, yönetmeliğe aykırı emir hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Amir emrinde ısrar ederek yazılı olarak yinelerse memur o emri yerine getirmek zorundadır.
b) Emirde yazılı olarak ısrar edilmesi durumunda emri yerine getiren memur değil, ısrar eden amir sorumlu olur.
c) Kanuna aykırılık söz konusu olmadığından, yazılı olarak ısrara gerek kalmaksızın memur o emri yerine getirebilir.
d) Konusu suç olan bir emir, amir tarafından yazılı olarak ısrar edilse dahi yerine getirilemez.
e) Askerî hizmetlerin görülmesi hâllerinde, konusu suç olan emrin yerine getirilmesine ilişkin kanunla istisnalar getirilebilir.

Cevap Anahtarı—-1.E, 2.D, 3.C, 4.D, 5.B, 6.B, 7.A, 8.C, 9.D, 10.C.

 

ÜNİTE — 10 

MEMURLARIN DISIPLIN REJIMI MEMUR STATÜSÜNDE KISINTI YAPAN HÂLLER MEMURLARIN YARGILANMASI MEMURLUĞU SONA ERDIREN HÂLLER

•Memura Kanun’da öngörülmemiş olan disiplin cezası verilemez. Memura işlediği disiplin suçunun karşılığında bir disiplin cezası verilebilir. Memurun disiplin cezası gerektiren eylemi ile cezası arasında ölçülülük olmalıdır. Disiplin soruşturmasında şüpheden sanık yararlanır. Disiplin soruşturmasının gizliliği asıldır.
•DMK’da yer alan disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durudurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olmak üzere 5 tanedir.
•Disiplin soruşturmasına Kanun’da yazılı süreler içinde başlanılmaz ve süresinde bitirilmezse disiplin cezası verme yetkisi zaman aşımına uğrar.
•Disiplin soruşturmasında soruşturmacı veya soruşturma kurulu memur hakkında delilleri toplar. Memura savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma hakkının tanınması Anayasal hükümdür.
•Disiplin cezalarına karşı “idari” ve “yargısal” başvuru olmak üzere 2 tür başvuru yolu vardır. İdari başvuru memurun ilgili kurula itiraz etmesidir. İtiraz süresi cezanın tebliğinden itibaren 7 gündür. 7 gün içinde itiraz edilmezse ceza kesinleşir. Yargısal başvuru tüm disiplin kararlarına karşı idari yargıda dava açma imkânıdır. Anayasa gereği disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.
•Memurların korunmaları bakımından işledikleri iddia edilen görev suçlarından ötürü yargılanmaları için kural olarak izin alınması gerekir. İzin vermeye yetkili merciinin izne ilişkin kararına itiraz edile-bilir. İtiraz Danıştay’a yahut BİM’e yapılır. Danıştay yahut BİM’in kararı kesindir.
•Kadro açığı memurluk statüsünü kısıtlar. Kadrosu kaldırılan me-murun en geç 6 ay içinde kendi kurumunda niteliklerine uygun bir kadroya atanması zorunludur. Bu memurlar, kurumlarında atama imkânı bulunmaması hâlinde aynı süre içinde başka bir kurumdaki kadrolara atanmak üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Kadrosu kaldırılan memurun maaş ve diğer hakları ile yükümlülük-leri devam eder.
•Görevden uzaklaştırma memurluk statüsünü kısıtlar. Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değildir, görevi başında kalması sakıncalı görülen memurun belli sebeplerle görevi başından ayrılmasını sağlayan ihtiyati tedbirdir.
•Memurluğu sona erdiren hâller: Çekilme, çekilmiş sayılma, memurluktan çıkarılma, bağdaşmazlık, koşullarda eksiklik, emeklilik ve ölüm olmak üzere 7 tanedir.

DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdakilerden hangisi memur disiplin rejimine dair ilkelerden biri değildir?
a) Ölçülülük ilkesi
b) Bir eylemden ötürü yalnız bir disiplin cezası verilir ilkesi
c) Kanunsuz disiplin suçu ve cezası olmaz ilkesi
d) Aleniyet ilesi
e) Şüpheden sanık yararlanır ilkesi
2. Devlet memurluğundan çıkarılma cezası ile ilgili ağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) 3-9 gün göreve gelmeyen devlet memuruna bu ceza verilir.
b) Devlet memurluğundan çıkarılma cezası alan kişi bir daha devlet memuru olamaz.
c) Devlet memurluğundan çıkarılma cezası, yüksek disiplin kurulu tarafından verilir.
d) Devlet memurluğundan çıkarılma kararına karşı dava açılabilir.
e) Devlet memurluğundan çıkarılma kararının özlük dosyasından silinmesi istenemez.
3. Disiplin soruşturmasının süresine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a) Fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 ay geçmedikçe soruşturmaya başlanamaz.
b) Fiilin işlendiği tarihten itibaren 6 ay geçmedikçe soruşturmaya başlanamaz.
c) Fiilin işlendiği tarihten itibaren 3 yıl geçerse disiplin cezası verilemez.
d) Fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl geçerse disiplin cezası verilemez.
e) Fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay içinde disiplin soruşturmasına başlanılmazsa disiplin cezası verilemez.
I. Kanuni koşulları varsa memura bir alt disiplin cezasının uygulanması zorunludur.
II. Uyarma ve kınama cezalarına karşı dava açılamaz.
III. Uyarma ve kınama cezaları uygulandıktan 5 yıl sonra özlük dosyasından silinebilir.
IV. Disiplin soruşturmasında memura savunma hakkı tanınması Anayasal zorunluluktur.
V. Disiplin soruşturmasında tanık dinlenmesi, keşif yapılması ve bilirkişiye başvurulması Anayasal zorunluluktur.
4. Yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri söylenemez?
a) I
b) I ve II
c) Yalnız II
d) III ve IV
e) I, II ve V
5. Memurların yargılanması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
a) Görev sırasında işlenen her suç, görev suçu değildir.
b) Görev suçu işleyen memurun yargılanması için izin alınması kuraldır.
c) İzin merciinin verdiği karar kesindir.
d) İlde görevli memur için izin mercii validir.
e) Büyükşehir belediye başkanı için izin mercii İçişleri Bakanı’dır.
6. Görevden uzaklaştırma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a) Görevden uzaklaştırılan memurun memurluk statüsü sona erer.
b) Görevden uzaklaştırılan memura görevden uzak kaldığı süre boyunca maaşı ödenmez.
c) Hakkında disiplin soruşturması açılan memurun görevden uzaklaştırılması zorunlu değildir.
d) Görevden uzaklaştırılan memur hakkında disiplin cezası verilmişse göreve başlatılmaz.
e) Görevden uzaklaştırma kararı yüksek disiplin kurulu tarafından verilebilir.
7. Kadro açığı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
a) Kadrosu kaldırılan memurun memurluk statüsü sona ermez.
b) Kadrosu kaldırılan memur, görevden uzaklaştırılır.
c) Kadrosu kaldırılan memur, ticaret veya sanatla uğraşamaz yahut siyaset yapamaz.
d) Kadrosu kaldırılan memurun en geç altı ay içinde kendi kurumlarında niteliklerine uygun bir kadroya atanması zorunludur.
e) Kadrosu kaldırılan memura maaşı ödenmeye devam eder.

8. Çekilme (istifa) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
a) İstifa eden memurun görevi bırakırken uymak zorunda olduğu sınırlamalar vardır.
b) İki kez istifa eden memur, bir daha memurluğa alınmaz.
c) Olağanüstü yönetim dönemlerinde yerlerine atanan kimsenin gelmesini beklemeden görevi bırakan memur, bir daha devlet memurluğuna alınmaz.
d) İstifa eden memurun yerine atanan kişiyi bekleme süresi 1 aydır.
e) İstifa eden memur, 6 ay geçmeden göreve alınmaz.
9. Aşağıdakilerden hangisi görevi sona erdiren hâllerden biri değildir?
a) Kadro açığı
b) Emeklilik
c) Koşullarda eksiklik
d) Bağdaşmazlık
e) Çekilmiş sayılma
10. İzinsiz yahut kurumunca kabul edilen mazereti olmaksızın görevi terk eden ve bu terki 10 gün süren memur …….. sayılır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a) emekli olmuş
b) atanmamış
c) çekilmiş
d) görevden uzaklaştırılmış
e) kadrosuz

Cevap Anahtarı—- 1. D, 2. A, 3. D, 4. E, 5. C, 6. C, 7. B, 8. B, 9. A, 10. C.

 

ÜNİTE — 11

İDARENİN MALLARI VE MAL EDİNME YÖNTEMLERİ

•İdarenin mülkiyetinde bulunan malların hepsine birden” idarenin malları”denir. Bunlardan kamu yararına tahsis edilmiş olanlar kamu mallarını, kamu yararına tahsis edilmemiş olanlar ise idarenin özel mallarını oluşturur.
•Kamu malları tahsis biçimine göre üçe ayrılır: Sahipsiz mallar, orta malları, hizmet malları.
•Sahipsiz mallar ile orta mallarının kullanımı kural olarak halk tarafından doğrudan ve kolektif kullanım biçimindedir. Bunların özel kullanıma tahsis edilmesi de mümkündür.
•Hizmet malları, belli bir kamu hizmetinin görülmesine tahsis edilmiş olan mallardır. Bunlar ya sadece idare tarafından kullanılır ya da halk tarafından dolaylı olarak kullanılırlar.
•Kamu mallarının; kolektif kullanımı herkes tarafından kullanılmayı, özel kullanımı ise sadece idare tarafından kullanma izni verilen bir yada birkaç kişi tarafından kullanılmayı ifade eder.
•Kolektif kullanım serbestlik, eşitlik ve bedavalık ilkelerine göre olurken özel kullanım izne bağlılık, geçicilik ve ücretlilik ilkelerine göre olur.
•Kamu malları, özel mülkiyetteki mallar ile idarenin özel mallarından farklı olarak idare hukukuna tabidir .Buda kamu mallarının devredilememesi, haczedilememesi, kamulaştırılamaması, mali mükellefiyetlerden muaf olması ve özel korumaya tabi olması gibi önemli pratik sonuçlar doğurur.
•Kamulaştırma, idarenin olağan mal edinme yollarından biri ve en sık başvurulanıdır. Özel mülkiyetteki bir taşınmazın idarenin mülkiyetine geçirilmesidir.
•Kamulaştırmasadecekamuyararıamacıylayapılırvemutlakakanunadayanmasıgerekir.Kamulaştırmabedeli, kural olarak nakden ve peşin ödenir.
•Kamulaştırma bir idari işlemdir. Yetki,şekil, usül, sebep, konu ve amaç unsurları bakımından idari yargıda hukuka  uygunluk denetimine tabidir. Kamulaştırmanın şekli ve usulü 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
•İstimval olağan değil olağanüstü mal edinme yöntemi olup kural olarak taşınmaz malları değil taşınır malları ilgilendirir.

DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdakilerden hangisinde farklı türdeki kamu malları bir arada verilmiştir?
a) Memura tahsis edilen bilgisayar – trafik lambası
b) Belediye otobüsü – il kütüphanesindeki kitaplar
c) Palandöken dağı – Aziziye Parkı
d) Mezarlık – Piyade tüfeği
e) Sağlık ocağı binası – Cumhuriyet Caddesi
2. Aşağıdakilerden hangisi orta malı değildir?
a) Köy yolu
b) Köy meydanı
c) Otlak
d) Köy mezarlığı
e) Muhtarlık odası
3. Aşağıdakilerden hangisinde kamu mallarının kolektif kullanımına ilişkin ilkeler birlikte verilmiştir?
a) Serbestlik – Eşitlik – Geçicilik
b) Ücretlilik – İzne bağlılık – Eşitlik
c) Bedavalık – Serbestlik – Eşitlik
d) İzne bağlılık – Eşitlik – Bedavalık
e) İzne bağlılık – Geçicilik – Ücretlilik
4. Kamu mallarının kullanımına ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Sahipsiz malların kullanımı halk tarafından kolektif kullanım şeklindedir.
b) Orta mallarının kullanımı halk tarafından kolektif kullanım şeklindedir.
c) Hizmet mallarının kullanımı idarenin özel kullanım iznine tabidir.
d) Hizmet mallarının bir kısmı sadece idare tarafından kullanılabilir.
e) Sahipsiz mallar halk tarafından doğrudan kullanıma açıktır.
5. Kamu mallarının kullanımında geçerli olan ilkelere ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Sahipsiz malların kullanılmasında serbestlik ilkesi mutlak değildir.
b) Bedavalık ilkesinin istisnaları vardır.
c) Kaldırımda gazete büfesi açmak isteyen kişi izne bağlılık ilkesi gereğince belediyeden izin almak zorundadır.
d) Süreklilik ilkesi kamu mallarının kesintisiz olarak kullanabilmesini ifade eder.
e) Ücretlilik ilkesi mutlak değildir.

6. Kamu mallarının özelliklerine ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Belediyenin mülkiyetinde olup öğle molasında kullanımına ara verilen dozerler haczedilebilir.
b) Kamu malına zarar verme suçu, özel mallara zarar verme suçundan daha ağır cezalandırılır.
c) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ek hizmet binasının tapu siciline kaydı gerekmez.
d) Elektrik faturasını ödeyemeyen Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğünün malları haczedilebilir.
e) Terk edilmiş bir ilkokul binasını kırk yıldır kendi adına ve hesabına kullanan Hakkı Bey, okul binasının mülkiyetini elde etmiş değildir.
I. Kamulaştırılacak taşınmazın belirlenmesi
II. Kamulaştırma kararı alınması
III. Kamulaştırma için ödenek temin edilmesi
IV. Kıymet takdir komisyonunca kamulaştırma bedelinin tespiti
V. Kamu yararı kararı alınması
VI. Satın alma usulünün denenmesi
7. Kamulaştırmanın idari aşamalarını gösteren yukarıdaki önermelerin doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
a) IV – III – I – II – V – VI
b) V – II – I – IV – III – VI
c) III – V – I – II – IV – VI
d) IV – III – I – V – VI – II
e) III – V – I – IV – VI – II
8. Kamulaştırmaya ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a) Özel hukuk kişileri lehine kamulaştırma yapılamaz.
b) Özel hukuk kişi lehine kamulaştırmayı bizzat özel hukuk kişisi yapabilir.
c) Köy tarafından yapılan kamulaştırmada kamu yararı kararını köy meclisi alır.
d) Belediye tarafından yapılan kamulaştırmada kamu yararı kararını belediye encümeni alır.
e) Üniversite yönetim kurulu tarafından alınan kamu yararı kararının onay makamı Yüksek öğretim Kuruludur.

9. Kamulaştırmaya ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Kamu yararı kararı soyut bir karar iken kamulaştırma kararı somut bir karardır.
b) Kamulaştırma kararına karşı idari yargı yolu açıktır.
c) Asliye hukuk mahkemesi tarafından verilen, taşınmazın idare adına tescil edilmesi kararına karşı temyize gidilemez.
d) Asliye hukuk mahkemesi, kamulaştırma kararına karşı iptal davası açılması hâlinde idare mahkemesindeki yargılamanın sonucunu bekler.
e) İdare kamulaştırma bedelini bankaya yatırdığı anda taşınmazın mülkiyetini elde etmiş olur.
10. İdarenin mal edinme yöntemlerine ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) İdare kiralama yoluyla mal edinebilir.
b) İdare satın alma yoluyla mal edinebilir.
c) İdare bağış veya miras yoluyla mal edinebilir.
d) İdare mali yükümlülük getirme yoluyla mal edinebilir.
e) İdare belli idari sözleşmeler sayesinde mal edinebilir.

Cevap Anahtarı   1.B, 2.E, 3.C, 4.C, 5.D, 6.A, 7.C, 8.D, 9.E, 10.A.

ÜNİTE — 12 

İDARENİN SORUMLULUĞU

•Hukuk devleti anlayışının uzun birtarihsel ve düşünsel gelişim sonucunda ortaya çıktığı belirtilmişti .Polis  devlet anlayışından hukuk devletine geçişte ara dönem sayılabilecek olan Hazine Teorisi anlayışında, devlet ile hazine tüzel kişiliği birbirinden ayrılarak, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan sorumluluk özel hukuk hükümlerine göre hazineye bırakılmıştı.
•Hukuk devleti anlayışı idarenin yargısal denetimine ek olarak, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan zararı karşılamasını da gerekli kılmaktadır. Nitekim Anayasa’nın 125.maddesinin son fıkrasında bu durum açıkça düzenlenmiştir.
•Öğretide idari sorumluluğunun kaynağının iki adet olduğu ifade edilmektedir. Bunlardan ilki, idarenin idari sözleşmeleri nedeniyle sorumluluğudur ki buna akdi idari sorumluluk denilmektedir.
•İdari sorumluluğunun ikinci kaynağı idarenin işlem ve eylemleridir ki buna sözleşme dışı idari sorumluluk denilmektedir. Bu sorumluluk türü dek endi içinde“idarenin kusur sorumluluğu”ve“idarenin kusursuz sorumluluğu”olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
•İdarenin hem kusur sorumluluğu hemde kusursuz sorumluluğu hâllerinde, ortaya çıkan zararı tazmin edebilmesi için şu koşulların varlığı aranmaktadır: Fiil, zarar ve nedensellik bağıdır. İdarenin sorumluluğuna etki eden hâllerise ;mücbir sebep, beklenilmeyen hâl, zarar görenin davranışı ve üçüncü kişinin davranışı.

DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdakilerden hangisi, hukuk alanındaki sorumluluk türlerinden biri değildir?
a) Cezai sorumluluk
b) Siyasi sorumluluk
c) Mali sorumluluk
d) Kanuni sorumluluk
e) Doğal sorumluluk
2. Aşağıdakilerden hangisi idare hukukunda sorumluluk ile ilgili söylenemez?
a) Cezai sorumluluk şahsi olduğundan idarenin cezai sorumluluğu bulunmamaktadır.
b) Tüzel kişiliğe sahip olan idare, kamu görevlilerinin, görevlerini yerine getirirken bile olsa, suç teşkil eden fiillerinden sorumlu tutulamaz.
c) İdari teşkilat içinde yer alan Cumhurbaşkanı, Başbakan ve bakanların siyasi sorumluluğu bulunmaktadır.
d) Mali sorumluluk , “haksız fiil veya sözleşmeye aykırı bir davranış ile, diğer bir kişiye zarar verenin, bu zararı kendi mal varlığı ile tazmin etmesi” şeklinde tanımlanmaktadır.
e) Hukuk devletinde idarenin mali sorumluluğu bulunmaktadır.
3. Aşağıdakilerden hangisi bir kamu hizmetinin kurulmasında, düzenlenmesinde ya da işleyişindeki bozukluk ve aksaklıklardan biri değildir?
a) Hizmetin kötü işlemesi
b) Hizmetin kârlı işlememesi
c) Hizmetin geç işlemesi
d) Hizmetin hiç işlememesi
e) Hizmetin işlememesi
4. İdarenin iradesi dışında oluşan, öngörülmesi ve önlenmesi mümkün olmayan ancak idari davranışın içinde oluşan duruma ne ad verilir?
a) Beklenmeyen hâl
b) Mücbir sebep
c) Zarar
d) Nedensellik bağı
e) Kusur
5. Devletin, resmî görevlilerinin yapmış olduğu haksız işlemler sonucu kişilerin uğradığı zararı tazmin ettikten sonra sorumlu olan ilgili görevliye dönmesine ne ad verilir?
a) Tazminat Hakkı
b) Dava Hakkı
c) Alacak Hakkı
d) Borç hakkı
e) Rücu Hakkı

6. Aşağıdakilerden hangisi idari sorumluluğun şartlarından biri değildir?
a) Fiil
b) Zarar
c) Kusur
d) Nedensellik bağı
e) Zarara sebep olan idare
7. Aşağıdakilerden hangisi idarenin kusursuz sorumluluğunun şartlarından biri değildir?
a) Fiil
b) Zarar
c) Kusur
d) Nedensellik bağı
e) Zarara sebep olan idare
8. Kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesine dayanak olarak gösterilen ve Mecelle’de yer alan “Mazarrat menfaat mukabelesindendir” düsturunun anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Bir şeyin menfaatine nail olan kimse, onun zararlarına da katlanır.
b) Bir suç işleyen kimse onun cezasına da katlanır.
c) Suçun mazereti olmaz.
d) Her menfaatte bir zarar vardır.
e) Menfaat ve zarar birlikte olmaz.
9. Aşağıdakilerden hangisi risk ilkesi gereğince sorumluluk hâllerinden biri değildir?
a) Tehlikeli şeylerin kullanımı
b) Tehlikeli yöntemler
c) Tehlikeli durumlar
d) Mesleki riskler
e) Hizmetin işlememesi
10. Aşağıdakilerden hangisi risk sorumluluğunun özelliklerinden biri değildir?
a) Zarar olağanüstü nitelikte olmalıdır.
b) Zarar kusur sorumluluğu gereğince tazmin edilebilir olmalıdır.
c) Zarara yol açan risk olağanüstü olmalıdır.
d) İdarenin kusuru aranmaz.
e) Kusursuz sorumluluk türüdür.

Cevap Anahtarı—-1.D, 2.C, 3.B, 4.A, 5.E, 6.C, 7.C, 8.A, 9.E, 10.B

 

ÜNİTE — 13

İDARENİN DENETİMİ-YARGISAL DENETİM

  • Anayasanın 2.maddesinde Cumhuriyetin temel niteliklerinden biri olarak sayılan hukuk devleti ilkesinin vazgeçilmez bir uzantısı olarak 125. madde, idarenin her türlü işlem ve eylemine karşı yargı yolunu açık tutmuştur. Anayasa Mahkemesi, bu durumu “devlete, hukuk devleti vasfını ve güvencesini veren en önemli esas yargısal denetimdir” demek suretiyle özetlemektedir.
  • Her ne kadar Anayasa’nın 2. Maddesinde Cumhuriyetin temel nitelikleri arasında hukuk devleti yer alıyor ve Anayasa’nın 125. Maddesinde bu ilkenin zorunlu bir gereği olarak idarenin her türlü eylem ve işleminin yargı denetimine tabi olduğu söyleniyorsa da bizzat Anayasa’nın kendisinin ve ya yasaların bazı idari işlemleri yargı denetimi dışında tuttuğu görülebilmektedir. Bazen de bizzat idari yargı yerleri idari işlemleri denetlemekten kaçınmaktadır. Birinci hâlde yasama kısıntısından söz edilir iken ikinci hâlde yargı kısıntısından söz edilmektedir.
  • İdari Yargılama Usulü Kanunu idari dava türleri kenar başlığı ile üç tür idari dava öngörmüştür: İptal davası, tam yargı davası ve idari sözleşmelerden doğan davalar.
  • Türk hukukunda kanun yolları, olağan(nihai kararın kesinleşmesini önleyen) ve olağanüstü (kesinleşmiş hükme karşı) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır .Olağan kanun yolları “temyiz”ve“kararın düzeltilmesi” ve “itiraz” iken, olağanüstü kanun yolu “yargılamanın yenilenmesidir”.

 

DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Bugün Danıştay adıyla varlığını koruyan Şura-yı Devlet hangi yıl kurulmuştur?
a) 1868
b) 1876
c) 1921
d) 1924
e) 1961
2. Aşağıdakilerden hangisi bir davanın hangi yargı koluna ait olduğunu ifade eden kavramdır?
a) Yetki
b) Sorumluluk
c) Görev
d) İdari rejim
e) Yargı birliği
I. Temyiz
II. İtiraz
III. Yargılanmanın yenilenmesi
IV. Karar düzeltme
3. Yukarıdakilerden hangileri 6545 sayılı Kanun ile kaldırılan kanun yollarındandır?
a) I ve II
b) I ve III
c) I ve IV
d) II ve III
e) II ve IV
4. Anayasa’nın veya yasaların bazı idari işlemleri yargı denetimi dışında tutmasına ne ad verilir?
a) Yargı Kısıntısı
b) Yargı Dokunulmazlığı
c) Yasama Dokunulmazlığı
d) Yasama Kısıntısı
e) Yargılama İşlevi

5. Aşağıdakilerden hangisi dava dilekçesinin verilebileceği yerlerden biri değildir?
a) İdare mahkemesi başkanlıkları
b) Vergi mahkemesi başkanlıkları
c) Asliye hukuk hakimlikleri
d) Konsolosluklar
e) Noterler
6. Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, kararın tebliğinden itibaren ne kadar bir süre içerisinde gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur?
a) 7 gün
b) 15 gün
c) 30 gün
d) 60 gün
e) 90 gün
7. Aşağıdakilerden hangisi yürütmenin durdurulması için mevzuatta aranan usuli şartlardan biri değildir?
a) Talep şartı
b) Dava şartı
c) Teminat şartı
d) Telafisi güç ve imkânsız zarar
e) Öncelikle karar verilme şartı
8. Aşağıdakilerden hangisi Danıştayın ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakacağı davalar arasında yer almaz?
a) İdare ve vergi mahkemelerinden verilen nihai kararlara ilişkin davalar
b) Birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işler
c) Tahkim yolu öngörülmeyen kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan idari davalar
d) Bakanlar Kurulu kararları
e) Bakanlıkların düzenleyici işlemleri
9. Aşağıdakilerden hangisi idari yargının görev alanına girmez?
a) İdarenin ekonomik kolluk işlemleri
b) Özel hukuk kişilerinin idari nitelikteki faaliyetleri
c) İktisadi kamu kurumlarının kamu hukukuna tabi faaliyetleri
d) Yasama ve yargı organının idari işleve giren faaliyetleri
e) Hükûmet işlemleri

10. Aşağıdakilerden hangisi idari yargının görev alanına girer?
a) Yasama ve yargı işlevine giren konular
b) Özel hukuk kişilerinin idari nitelikteki faaliyetleri
c) İktisadi kamu kurumlarının özel hukuka tabi faaliyetleri
d) İdarenin taşıt araçlarının karıştığı kazalar
e) Kamu görevlilerinin tazminat sorumluluğu

Cevap Anahtarı  1.A, 2.C, 3.D, 4.D, 5.E, 6.C, 7.D, 8.A, 9.E, 10.B

 

ÜNİTE — 14

İDARENİN DENETİMİ – YARGI DIŞI DENETİM YOLLARI

  • Hukuk devleti ilkesinin önemli bir gereği, şüphesiz idarenin işlem ve eylemlerinin yargı denetimine tabi olmasıdır. Bununla beraber, idarenin hukuka uygun davranmasını sadece yargı denetimi ile sağlamak bazı açılardan mümkün değildir.
  • Her şeyden önce, idarenin sayısız işlem ve eylemlerinin denetimi sadece yargı organlarından beklenildiği zaman, bir süre sonra idari yargı yerlerinin ağır iş yükü altında kaldığı görülebilmektedir. İkinci olarak, idari yargı denetimi sadece idari işlem ve eylemlerin hukuka uygunluğu ile sınırlıdır. Dolayısıyla, idarenin yargısal denetimi özü itibarıyla sınırlı bir denetimdir. Son olarak, idarenin idari yargı yerleri dışında kendisini denetlemesi yahut Türkiye Büyük Millet Meclisi ya da bağımsız organlar tarafından denetlenmesi, yargı denetimi ile karşılaştırıldıklarında, daha az usuli kuralları olan, daha hızlı ve yerindelik denetimini de içine alan, daha geniş kapsamlı bir denetim imkânı sunmaktadır.
  • Bu nedenle, idarenin kendi kendini denetlemesi (idari denetim), idarenin TBMM tarafından denetlenmesi (siyasi denetim) ve bağımsız denetim organı olan Kamu Denetçisi ile denetlenmesi yargısal denetime ek denetim yollarıdır.

DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdakilerden hangisi bir hukuk devletinde en etkin denetimi sağlar?
a) Yargısal denetim
b) İdari denetim
c) Siyasi denetim
d) Ombudsman
e) Parlamento denetimi
2. Aşağıdakilerden hangisi İçişleri Bakanlığının bağlı kuruluşlarından biri değildir?
a) Emniyet Genel Müdürlüğü
b) Jandarma Genel Komutanlığı
c) Sahil Güvenlik Komutanlığı
d) Gümrük ve Muhafaza Genel Müdürlüğü
e) Deniz Kuvvetleri Komutanlığı
3. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa’da vesayet ilkesinin sebepleri arasında gösterilmemiştir?
a) Hizmetlerin idarenin bütünlüğü ilkesine uygun şekilde yürütülmesi
b) Kamu görevlerinde birliğin sağlanması
c) Toplum yararının korunması
d) Merkezî idarenin ihtiyaçlarının gereği gibi karşılanması
e) Mahalli ihtiyaçların gereği gibi karşılanması
4. Görevde bulunan Başbakan, bir veya birkaç bakan hakkında, izledikleri politikalarla ilgili olarak bakanlığın faaliyet ve işlemleri söz konusu edilerek iddiaların genişçe tartışılmasına imkân veren ve sonuçta hedefteki hükûmet üyesinin düşürülebilmesine kadar varabilen denetime ne ad verilir?
a) Soru
b) Gensoru
c) Meclis Araştırması
d) Meclis Soruşturması
e) Genel Görüşme
5. Aşağıdakilerden hangisi Devlet Denetleme Kurulunun görev alanına girmez?
a) Kamuya yararlı dernekler
b) İşçi sendikaları
c) Bir iktisadi devlet teşekkülünün sermayesinin yüzde yirmi beşine sahip olduğu anonim şirket
d) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
e) Tüm kamu kurum ve kuruluşları

6. Kamu Denetçiliği Kurumu Anayasa’da hangi başlık altında düzenlenmiştir?
a) Hak Arama Hürriyeti
b) Dilekçe Hakkı
c) Yargı
d) İdare
e) Yürütme
7. Aşağıdakilerden hangisi dilekçe hakkı kapsamında incelenemeyecek konulardan biri değildir?
a) Süresi içerisinde konusuyla ilgili idari makama verilmeyen dilekçeler
b) Belli bir konuyu ihtiva etmeyen dilekçeler
c) Yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olan dilekçeler
d) Kanunun 4’üncü maddesinde gösterilen şartlardan herhangi birini taşımayan dilekçeler
e) Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilen dilekçeler
8. Aşağıdakilerden hangisi idare içindeki görevliler arasındaki astlık-üstlük (amir-memur) durumunu ifade eder?
a) İdari vesayet
b) Siyasi denetim
c) Yargı
d) Ombudsman
e) Hiyerarşi
9. Aşağıdakilerden hangisi Sayıştay için söylenemez?
a) Anayasa’nın 160. maddesinde düzenlenmiştir.
b) Anayasa’ya göre bir hesap mahkemesidir.
c) Genel ve katma bütçeli kurumların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevlidir.
d) Tüzük tasarılarını incelemekle görevlidir.
e) Harcama öncesi yapılan denetim olan vize işlemi Sayıştayın görev alanından çıkarılmıştır.
10. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yollarından biri değildir?
a) Soru
b) Meclis araştırması
c) Meclis soruşturması
d) Gensoru
e) İdari vesayet
                                                        Cevap Anahtarı    —-  1.A, 2.D, 3.D, 4.B, 5.C, 6.B, 7.A, 8.E, 9.D, 10.E

 

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir